Egbertale

Over zingeving en economie en alles wat daar tussen ligt

  • Home
    Home Hier kunnen alle blogberichten op de hele site gevonden worden.
  • Tags
    Tags Toont een lijst met tags die in de blog gebruikt zijn.
  • Inloggen
    Login Inlogformulier

Wij en zij - Individuatie

op
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 1501
  • Afdrukken

Pagina 3 van 3

Als je boven je sociale identiteit uitgroeit, betekent dat, dat je niet meer zoekt naar de overeenkomsten met je ‘peer group’ en de verschillen benadrukt met diegenen die daarbuiten vallen. Je ziet jezelf en anderen niet meer als vertegenwoordigers van een bepaalde groep. Autonomie is geen vraagstuk meer maar een uitgangspunt. De verschillen tussen jou en anderen ervaar je als steeds groter. Zo groot, dat je je geen zorgen meer maakt over of je wel ‘eigen’ genoeg bent. Het grootste probleem wordt: hoe overbrug je de verschillen, niet tussen groepen maar tussen mensen. Je ziet dat groepsgebeuren langzamerhand als een fase.

Wat ik hierboven beschrijf, wordt mooi omschreven met de term individuatie van psychoanalyticus Jung. Individuatie is ‘het proces waarbij het bewustzijn van een persoon geïndividualiseerd en gedifferentieerd wordt van andere personen. Met andere woorden: individuatie is een groeiproces, volwassen worden, waarbij de mens zich bewust wordt van zijn uniekheid tegenover andere mensen.’(Wikipedia). Dit proces ontbreekt in het betoog van Koerselman.

Dat onze identiteit iets zegt over onze verhouding tot anderen staat buiten kijf. Er is ongetwijfeld een relatie tussen het toegenomen bewustzijn over persoonlijke groei (individuatie) en individualisering. Het verlangen naar autonomie, dat met individuatie gepaard gaat, heeft geleid tot een bestaan dat minder bepaald wordt door de groepen waar we deel van uit maken, zoals vroeger de kerk en de familie. In die zin is individuatie de psychologische motor achter individualisering. Maar, individuatie wordt vanuit een sociaal perspectief vaak verkeerd begrepen, als ware het ‘egoïsme’, ikke-ikke.

Vanuit een groei perspectief is individuatie juist het antwoord op een peer group identiteit die haar kracht ontleend aan een wij-zij denken. Individuatie en individualisering zijn niet het probleem. Het cultiveren van het onderscheid wij-zij is alleen maar de eerste, onzekere stap in het verwerven of aanvaarden van een identiteit. Een sociale identiteit is uiteindelijk maar een fase op weg naar een persoonlijke identiteit.

Afbeelding: 'WIJ' onderdeel van 6 delig kunstwerk 'Ik en de Ander' van Marc Ruygrok in Deventer




Laatst aangepast op

Egbert Oldenboom is onderzoeker, community builder en (sinds 2013) blogger. Hij schrijft over alles wat hem raakt.

  • Gast
    Robert Bakker donderdag, 23 februari 2017

    Als ik dit verhaal lees, moet ik onwillekeurig denken aan de 'Kees Lunshoflezing' die Hans Anker onlangs gaf in Nieuwspoort. Hans ziet in de huidige publieke discussie een tweedeling tussen 'de studeerkamer' waar hoogopgeleide mensen in een glazen kooi rationeeel met elkaar discussiëren, en 'de camping' waar 'de boze burger' vanuit zijn gevoel redeneert, zonder noodzakelijkerwijs op de hoogte te zijn van alle feiten. Ook een soort 'wij' en 'zij' dus, want ik vermoed dat deze blog met name wordt gelezen door bewoners van 'de studeerkamer'. Die 'grote bek' van 'de boze burger' komt vaak voort uit een gevoel van onmacht of achterstand. En ik vermoed dat veel van onze landgenoten 'op de camping' het hierboven beschreven proces van individuatie niet bewust zullen meemaken. De tegenstelling tussen 'wij - de studeerkamer' en 'zij - de camping' zal blijven bestaan.

    Hoe hiermee om te gaan? Volgens Anker is het de taak van de hoog opgeleide mensen in 'de studeerkamer' om zich te verdiepen in de - soms niet op feiten gestoelde - angsten van de boze burger. Neem bijvoorbeeld de angst dat door 'Europa' en de open grenzen onze banen worden 'weggepikt' door immigranten of Oost-Europese arbeiders.
    Een verkeerde reactie is volgens Anker om deze angst te bagatelliseren, de case Europa 'nog eens goed uit te leggen' of in een uiterste geval de boze burger naar de mond te praten. De boze burger is niet gek! Het is de kunst om met mensen in gesprek te gaan, er samen achter te komen wat hen werkelijk dwars zit en hen niet naar de mond te praten, maar juist tegenspraak te bieden. Daarbij hoort dat je als politicus de 'boze burger' het gevoel van controle teruggeeft, open bent, responsiviteit toont en daadwerkelijk macht deelt.

    Veel politici hebben volgens hem nog het nodige huiswerk voor de boeg:
    - Het ontwikkelen van echte nieuwsgierigheid naar de camping;
    - De camping een gevoel van controle teruggeven;
    - Meer responsiviteit ten opzichte van de camping.

    In aanvulling op Anker denk ik persoonlijk dat heeeeel veel politici en studeerkamer geleerden de afgelopen decennia de ongeremde economische krachten van 'globalisering' en 'Europa' volkomen hebben onderschat. De angst van de 'boze burger' voor Europa was misschien wel deels terecht! Je ziet nu dan ook dat steeds meer partijen (na SP en PVV recent ook Asscher en Buma) de impact van Europa proberen te beperken door de open grenzen ter discusie te stellen.

    Een aanrader, dat verhaal van Anker, dat je via google ('Hans' 'Anker' 'Nieuwspoort') eenvoudig kan vinden.

    Antwoord Annuleer
  • Egbert Oldenboom
    Egbert Oldenboom donderdag, 23 februari 2017

    Als ik jou en Anker goed begrijp moeten we het 'wij zij' denken bestrijden door onszelf als studeerkamer tegenover de camping te plaatsen. Dat is het probleem bestrijden door het in stand te houden. Mmm, ik loop daar toch niet echt warm voor.

  • Gast
    Marjanne woensdag, 22 februari 2017

    Ha Egbert,

    Dank je wel voor je overpeinzingen!

    Ik zit er even over door te mijmeren.
    Want politieke partijen hebben het natuurlijk nodig om hun doelgroep aan te kunnen spreken, om te weten om welke identiteit het gaat.
    Daar komt bij dat het onderwerp van de identiteit voor 1 van de partijen een zodanig grote rol speelt, dat door zijn polariserende houding andere partijen min of meer gedwongen worden ook hun identiteit te verstevigen.
    In een samenleving moet je echter wel streven naar verbinding, anders blijft er van 'samen' zo weinig over en krijg je chaos en anarchie.
    Hoe kun je streven naar verbinding zonder te vragen dat mensen dezelfde groepsidentiteit bezitten?
    Ik begrijp uit jouw betoog dat dit vraagt om een proces van individuatie. Daar herken ik veel in.
    Maar we leven juist ook in een samenleving waarin niet alle mensen op het zelfde individuatie-niveau zitten. De een is verder in het proces dan de ander. Ieder heeft zijn eigen individuele proces te gaan en wordt daarin wel beïnvloed door de processen van de mensen om zich heen. Dus deels door de mensen met wie de identiteits-fase en peergroup gedeeld wordt èn deels door mensen die daar omheen leven.
    Als we in staat zijn om ons oordeel-loos te verhouden tot mensen in een andere peergroup of individuatie-niveau dan kunnen we ons ook blijven verbinden met die mensen en een mooie (kleur-)rijke samenleving hebben.
    Daar kleven echter in mijn optiek 2 hele sterke verstoorders aan:
    * samenleven vraagt om normen en waarden en daaruit voortkomende regels om alles lekker te laten lopen. Normen en waarden van de ene peergroup vragen om andere regels dan die van de andere. En dat staat op gespannen voet met 'oordeel-loosheid'. En dus ook met het gevoel van verbondenheid.
    * in de politiek wordt momenteel de kreet gehoord dat de 'zittende partijen' het contact met het grootste deel van de samenleving hebben verloren. Vertaal ik dit naar jouw betoog met mijn aanvulling, dan zie ik dat ook hierin de verschillen in individuatie-processen een grote rol kunnen spelen. Met als gevolg dat de 'zittende partijen' (en enkele andere) niet zo'n geweldige behoefte hebben aan groeps-identiteit vast te houden om zich verbonden te kunnen voelen. Terwijl een belangrijk deel van de andere medelanders in een individuatie-fase zit waarin de behoefte aan identiteit juist erg groot is. Ook dit levert grote spanningen op, zeker in verkiezingstijd.

    Leuk om daarover zo door te denken.
    Alleen dan denk ik nu: ja, en? Wat lost het op?
    'k Zou het niet weten! En ik zie het gelukkig niet (meer) als mijn taak om hierin oplossingen aan te rijken.
    Het enige is dat ik gefascineerd ben door menselijk gedrag en vanuit mijn fase van individuatie ook de behoefte heb om mensen te blijven vragen door te denken over de oordelen die ze vellen over anderen en zichzelf. Want hoewel ik over een grote mate van autonomie beschik, heb ik ook grote behoefte om me verbonden te blijven voelen met de mensen om me heen (en dat kan heel wijd zijn, op sommige momenten misschien wel aarde-breed).

    Antwoord Annuleer
  • Gast
    Karen Daleboudt dinsdag, 21 februari 2017

    Helemaal eens dat het proces van ontdekken en accepteren waarin je anders bent dan anderen cruciaal is om je als mens verder te ontwikkelen. Wat in deze polariserende wereld weleens op de achtergrond raakt is het respect voor de verschillen tussen mensen. Mijn ervaring is dat het heel nuttig is dat mensen zich realiseren waar ze 'uniek' in zijn en dat het vervolgens verdraaid handig is als ze leren om te overbruggen naar mensen die anders zijn. Als dat niet gebeurt overwint het recht van de sterksten (lees grote bek) en ontstaat er een monocultuur waarin andersdenkenden onderdrukt worden.

    Antwoord Annuleer
  • Egbert Oldenboom
    Egbert Oldenboom woensdag, 22 februari 2017

    Dankjewel Karen!

Laat uw reactie achter

Gast
Gast zondag, 22 juli 2018

Meerwaarde op Facebook