Egbertale

Over zingeving en waarachtigheid

  • Home
    Home Hier kunnen alle blogberichten op de hele site gevonden worden.
  • Tags
    Tags Toont een lijst met tags die in de blog gebruikt zijn.
  • Inloggen
    Login Inlogformulier

De kunst van het ruzie maken (2): De spelregels

op
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 7630
  • Afdrukken

Goed kunnen ruzie maken is een belangrijke, misschien wel de belangrijkste vaardigheid in elke relatie. Het is een vaardigheid die relaties behoedt voor stagnatie en zorgt voor persoonlijk groei. De essentie van goed ruzie maken is dat je door een ruzie iets leert over jezelf. Dus het doel is niet om de ander te overtuigen of te veranderen.

Góéd ruzie maken is een kunst, en de bijbehorende vaardigheden vind ik heel mooi uiteengezet in het boek van Marshall Rosenberg ‘Geweldloze communicatie’ uit 2003.

Geweldloze communicatie kun je omschrijven als een vorm van communiceren in een conflictsituatie waarbij je vanuit je eigen perspectief met een gesprekspartner contact maakt. Vanuit je eigen perspectief wil zeggen dat je in de ‘ik’-vorm praat, ‘ik vind het vervelend als je zus of zo doet’ en niet ‘het is slecht/asociaal/kwetsend als je zus of zo doet’. Velen kennen dit als de ‘ík boodschap’. Maar voor degenen die nu denken: ‘o dat truukje ken ik wel’, Rosenberg graaft heel wat dieper dan een truukje. Zijn boek is zo rijk en helder dat ik het niet volledig recht kan doen in één blog. Ik zal wel proberen de kern van zijn gedachtengoed onder woorden te brengen.  

Een kenmerkend onderdeel van Rosenbergs benadering is dat je zomin mogelijk generaliseert en oordeelt, door waarneming en oordelen te scheiden, en dat je behoeftes  benoemt  en wensen op een positieve manier kenbaar maakt. De ideeën lijken misschien eenvoudig, de uitvoering is verbluffend moeilijk.

Biografie Marshall Rosenberg

  • Geboren in 1934, overleden in 2015
  • opgegroeid in Chicago, tijdens de rassenrellen
  • psycholoog, in de traditie van humanistische psychologie van Abraham Maslov en Carl Rogers. Onderzoekspsychologen beschouwen deze stroming als onwetenschappelijk, door het gebrek aan 'meetbaarheid' van hun begrippen. Maslow heeft het bijvoorbeeld over zelfactualisering en vrijheid.
  • Ph. D. in psychologie in 1961
  • Woont in Albuquerque in New Mexico (VS)
  • Trainingen Geweldoze Communicatie worden toegepast in conflictgebieden als Israel, de Palestijnse gebieden, Noord Ierland, Ierland, Brazilië, Rusland, Rwanda, Burundi, Nigeria, Sri Lanka, Servië en Kroatië.

Op basis van mijn eigen ervaringen (en geloof me, ik heb er genoeg J ) en geïnspireerd door Rosenberg  zou ik de volgende ‘spelregels’ benoemen : 

Spelregel 1: Erken gevoelens als feiten

Wil je op een constructieve manier ruzie maken dan moet je de gevoelens van de ander accepteren als iets dat vaststaat, een feit. Sommigen moeten wennen aan het idee van een emotie als een feit, omdat zij alles wat met gevoelens te maken heeft als persoonlijk beschouwen en dus niet verifieerbaar en ‘dus’ geen feit. Maar een gevoel kun je beschouwen als iets dat er is, ook al is er maar één persoon die het ervaart. Het heeft geen zin om de gevoelens van de ander ter discussie te stellen.  Je kunt dus niet zeggen: jouw gevoel klopt niet want dat heb ik nooit zo bedoeld.  Als je accepteert dat de ander iets kan voelen en dat je daar geen zeggenschap over hebt, dan ontwar je in feite de emotionele verstrengeling waar veel partners in zitten. Je haalt namelijk gevoel en interpretatie uit elkaar en dat is een belangrijke stap in emotionele bewustwording.

Spelregel 2: Herleidt gevoelens tot hun essentie

Het benoemen van onze echte gevoelens werkt ontwapenend, zegt Rosenberg. Maar we drukken ons vaak onnauwkeurig uit als het over gevoelens gaat. Vaak lijkt het alsof we een gevoel benoemen, maar wat we benoemen is een interpretatie.

Ooit werkte ik in een hoger onderwijs instelling als onderzoeker en docent. Het was voor het eerst in mijn leven dat ik in zo’n grote instelling werkte en ik had ook nooit in het onderwijs gewerkt (voornamelijk bij onderzoeksbureaus). Hoewel ik veel vrijheid en ruimte kreeg om mijn ideeën in praktijk te brengen, voelde ik me niet senang. Ik vond dat ik weinig contact had met mijn collega’s, afgezien van de collega’s met wie ik nauw samenwerkte. In een functioneringsgesprek kwam dit ter sprake en ik zei: ‘Ik voel me weinig gewaardeerd in de organisatie.’  Waarop mijn supervisor ontstemd antwoordde: ‘Hoe kun je dat nu zeggen, ik waardeer je juist bijzonder veel. Zie je niet hoeveel ruimte ik je geef.’

Wat ik benoemde was geen ‘zuiver’ gevoel, maar een interpretatie van het gedrag van mijn collega’s. Ik dacht dat ze zich op een bepaalde manier gedroegen, omdat ze een lage pet van me op hadden. Als ik m’n gevoel nauwkeuriger had uitgedrukt, denk ik dat ik me vooral eenzaam voelde in de organisatie.

Ik denk dat Rosenberg gelijk heeft als hij benadrukt dat het benoemen van ‘zuivere emoties’ ontwapenend werkt in een conflict. Het is beter om te zeggen: ‘Ik voel me verdrietig’ dan ‘jouw gedrag is kwetsend’, of ‘ik voel me eenzaam’ in plaats van ‘ik voel me niet gewaardeerd’.

Maar soms kunnen omschrijvingen als ‘ik voel me niet gewaardeerd’ ook een waarde hebben, niet om de ruzie op te lossen, maar wel bijvoorbeeld om een sfeer in een organisatie te omschrijven. In die zin vind ik het benoemen van interpretaties waardevol, waardevoller dan Rosenberg doet voorkomen in zijn boek.

De reactie van mijn supervisor in het bovengenoemde voorbeeld is ook interessant: hij betrok mijn gevoel op zijn handelen. Hij nam verantwoordelijkheid voor mijn gevoel. Dat is één van de grootste valkuilen bij ruzies.

Spelregel 3: Erken je verantwoordelijkheid voor je eigen emoties

Anderen zijn niet verantwoordelijk voor jouw gevoelens zegt Rosenberg. Jij bent niet verantwoordelijk voor de gevoelens van anderen. Iemand die tegen je zegt: Als je van me hield zou je zus of zo doen, maakt jou in feite verantwoordelijk voor haar welzijn en dat is een vorm van manipulatie. Iedereen is zelf verantwoordelijk bent voor wat hij of zij voelt.  Dit is een hele lastige, omdat het zo onwaar voelt op het moment dat iemand je kwetst. Het voelt dan natuurlijk dat zijn opmerking de óórzaak is van je gevoel.

Het is vaak moeilijk om je gevoelens van boosheid of verdriet te uiten, juist omdat anderen zich dan aangevallen voelen. 'Ik ben boos omdat...' 'Ja maar zo was het niet...'. De discussie gaat er dan al snel over of iemand 'terecht' boos was, terwijl het bij emoties gaat om de erkenning ervan, het feit dat ze bestaan en mogen bestaan. 'Ik ben boos omdat...' 'Ok, ik hoor dat je boos was, kun je me uitleggen waarom?'. Als iemand zich echter aangevallen voelt als je een emotie uit, betekent dat dat hij verantwoordelijkheid neemt voor jouw emotie en dat vindt Rosenberg uit den boze. 

Als partners zich wederzijds verantwoordelijk voelen voor elkaars emoties (en dus bijvoorbeeld altijd automatisch in de verdediging gaan als de één boos of verdrietig is), dan is er sprake van emotionele verstrengeling. Emotionele verstrengeling vertroebelt de communicatie en maakt het omgaan met conflicten heel moeizaam. 

Op het moment dat je in staat bent om een onderscheid te maken tussen wat iemand doet of zegt en wat je daarbij voelt, op dat moment maak je een grote stap in bewustzijn. Je kunt dan namelijk jezelf als het ware loskoppelen van de ander en dat is een stap naar meer zelfinzicht.

Een symptoom van geen verantwoordelijkheid nemen voor je gevoel is zelfmedelijden. Zodra je merkt dat je jezelf zielig vindt, moeten eigenlijk alle alarmbellen gaan rinkelen.

Spelregel 4: Neem je verantwoordelijkheid voor de relatie ook tijdens de confrontatie

Een vierde regel is dat je erkent dat de band die je hebt met je partner (of vriend, familielid) niet verdwijnt door een conflict. Ook dit vind ik één van de moeilijkste lessen die ik heb moeten leren: het houden van vertrouwen in de ander, ook al ben je boos en/of gekwetst en/of verdrietig.  Daarvoor is moed nodig, want het voelt kwetsbaar als je benoemt dat de ander belangrijk voor je is, tijdens een conflict! Een belangrijk begrip van Rosenberg in deze context is mededogen. Hiermee bedoelt hij dat je contact maakt met de ander door te vragen wat precies zijn gevoelens zijn. De wil om contact te maken en de gevoelens van de ander te aanvaarden als feiten, is een manier om verantwoordelijkheid te nemen voor de relatie.

Maar het kan ook de vorm hebben dat je je realiseert dat je een opmerking maakt, uitsluitend om te kwetsen, om ‘terug te meppen’. Dat is zwak, maar menselijk. Accepteer ook dat soms terug meppen erbij hoort en niet per sé blijvende schade aanricht.

Volgens mij is dit een belangrijke boodschap die ouders hun kinderen mee kunnen geven. Veel ouders vinden het slecht om ruzie te maken ‘waar de kinderen bij zijn’. Als dit niet constructieve ruzies zijn, dan klopt dat wel. Maar als ouders in staat zijn om te tonen dat je ruzie kunt maken en tegelijkertijd met elkaar verbonden kunt blijven, dan geeft dat een kind het vertrouwen dat je voor je zelf op kunt komen. Blijkbaar, zo merkt het kind, is het mogelijk om je boosheid of verdriet te uiten, terwijl de vriendschap blijft bestaan.

Spelregel 5: Werk toe naar een inzicht

Volgens Rosenberg ontstaan alle conflicten doordat (minimaal) één partij zich niet gehonoreerd voelt in zijn behoeften. Dus als je onder woorden hebt gebracht wat je voelt en wat je behoefte is en op welke wijze de andere partij daaraan tegemoet kan komen, dan is dat de oplossing van het conflict. De kunst van het ruzie maken bestaat dus uit het vertalen van grieven in behoeften en wensen.

Discussiëren over 'wie er gelijk heeft' leidt in zijn ogen nooit tot een oplossing van het conflict. Voor Rosenberg bestaat er geen waarheid, noch een absoluut gelijk. Geweldloos communiceren helpt je wel om te ontdekken wat je werkelijke gevoelens en behoeften zijn. 

Het belangrijkste inzicht vind ik dat je bij conflicten wel verantwoordelijk bent voor de relatie (je blijft betrokken met compassie), maar niet verantwoordelijk voor de emoties van de ander. Tot zover Rosenbergs inzichten, door mijn bril. 

Aanvullend op Rosenberg denk ik dat je onder ogen moet durven zien dat er een kern van waarheid kan zitten in de grieven van anderen. Je kunt leren van wat de ander als jouw blinde vlek ziet. Ik heb vertrouwen in het zoeken naar een waarheid die uitstijgt boven de partijen. Als je die mogelijkheid buiten beschouwing laat, mis je volgens mij een belangrijke wegwijzer naar meer zelfkennis.

Vind je het interessant om met dit soort thema's aan de slag te gaan, dan kun je contact opnemen via 06 55558757 of kijk op www.waarachtig-coaching.nl.

Laatst aangepast op

Laat uw reactie achter

Gast
Gast vrijdag, 20 november 2026