Egbertale

Over zingeving en waarachtigheid

  • Home
    Home Hier kunnen alle blogberichten op de hele site gevonden worden.
  • Tags
    Tags Toont een lijst met tags die in de blog gebruikt zijn.
  • Inloggen
    Login Inlogformulier

Liefde en politiek

op
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 6530
  • Afdrukken

Onze cultuur en samenleving is armoedig, niet in materiële maar in geestelijke zin. Dat wil niet zeggen dat er geen geestelijke rijkdom is te vinden in het Westen, in tegendeel, er is heel veel geestelijke rijkdom, maar ook heel veel armoede. Als je als westerling een land als India bezoekt, valt daar de scheve verdeling van materiële rijkdom op, maar omgekeerd zou je kunnen zeggen dat de geestelijke welvaartsverdeling in de westerse landen veel schever en ongelijker is dan in veel oosterse landen. Dit is volgens mij één van de belangrijkste maatschappelijke problemen van onze samenleving.

In onze jeugd wordt ons verteld dat ‘gelukkig worden’ het hoogste levensdoel is. En klinkt het niet logisch dat geluk een kwestie is van zo min mogelijk ongeluk, lijden, pijn en problemen? Is een comfortabel leven zonder materiële armoede en zonder al te veel lijden (goede gezondheid) niet de basisvoorwaarde voor geluk en dus de sleutel tot zingeving? Dit is een opvatting waarop ons hele politieke en sociale systeem is gebouwd. Maar het is mijn ogen een misvatting. 

In zijn boek ‘The road less travelled’ beweert Scott Peck dat geestelijke groei de zin is van ons menselijk bestaan. Om te groeien hebben we discipline nodig om problemen te overwinnen. Hij definieert liefde als de wil om je eigen zelf te ontplooien zodat het kan bijdragen aan de spirituele groei van zowel jezelf als van anderen. Geestelijke rijkdom is dan de verzameling van inzichten en wijsheden die een mens zich tijdens zijn leven eigen maakt, het resultaat van psychologische ontwikkeling van een mens. Die rijkdom heeft niet veel met de omvang of de reikwijdte van de kennis die een persoon bezit, maar alles met de kwaliteit van die kennis.

(klik hieronder op next>> voor het vervolg van dit blog)


Geestelijke groei en zingeving hebben met elkaar te maken, dat is voor velen geen nieuws. Hoewel velen persoonlijk met deze thema's bezig zijn, spelen ze nauwelijks een rol in de maatschappelijke debat. Er is blijkbaar een verschil tussen de mate waarin geestelijke groei door individuen wordt nagestreefd, en de erkenning van de rol van geestelijke rijkdom in een samenleving. Dat is niet overal zo.

Enige jaren geleden reisde ik als toerist door Sri Lanka. Eén van de standaardvragen die de Srilankanen je stellen is natuurlijk: ‘what is your profession?” Zoals velen in Nederland was ik destijds deels zelfstandige en deels als onderzoeker in dienst van een onderwijsinstelling, een hogeschool. Dit was natuurlijk wat omslachtig uit te leggen, dus zei ik voor het gemak maar dat ik leraar was. In Nederland is dit een beroep waar je liever niet openlijk mee te koop loopt. Ondernemer of topsporter of desnoods kunstenaar, maar leraar staat toch zeker in de top 3 van minst sexy beroepen (na accountant en IT specialist). Aanvankelijk was ik dan ook verbaasd over de enthousiaste reacties van mijn gesprekspartners, alsof ik een belangrijk man was met een eerzaam beroep.

Maar ik realiseerde me dat in Sri Lanka het beroep van leraar (nog) in aanzien is. Je zou dit kunnen verklaren met de lagere opleiding van de meeste mensen daar, en dat is vast een deel van de verklaring. Maar een ander deel van de verklaring ligt in de status die een geestelijk beroep in Sri Lanka nog heeft. Er is een ontzag voor kennis en wijsheid die bij ons niet meer bestaat. Een beroep dat geestelijke waarden conserveert en overdraagt, zoals leraar, zou in elke cultuur een hoge status moeten hebben, net als in Sri Lanka, vind ik. 

(klik hieronder op next>> voor het vervolg van dit blog)


Margaret Thatcher deed de beruchte uitspraak: ‘there is no such thing as society. There are only individual men and women and there are families’. Dat is natuurlijk onzin, er is wel degelijk zoiets als een samenleving die zich kenmerkt door breed aanvaarde waarden en normen. Die waarden zijn onderdeel van de cultuur van een land. Zo'n patroon van waarden valt meer op naarmate je er zelf minder deel vanuit maakt, zoals duidelijk wordt bij een bezoek aan een ander (ver) land. Iedere cultuur kent een algemeen aanvaard beeld van normen: ‘zo doen wij dat hier of zo denken wij hierover’. Het slaan van vrouwen door hun echtgenoot is niet geaccepteerd in Nederland.

Dit beeld kan overeenstemmen met de individuele normen en waarden maar dat hoeft niet. Algemene normen kunnen afwijken van die van een individu, een grote groep of zelfs de meerderheid. In een corrupt land zullen de meesten corruptie veroordelen, maar tegelijkertijd is het denkbaar en zelfs waarschijnlijk dat een meerderheid het aanvaardt als een onderdeel van de samenleving en cultuur. Er bestaat dus een gedeeld beeld van collectieve normen en waarden (‘corruptie is in onze samenleving normaal’) dat afwijkt van de persoonlijke ethiek (‘ik ben tegen corruptie’). Juist omdat iedereen corruptie als ‘normaal’ beschouwt, maakt die corruptie levensvatbaar. Je zou kunnen zeggen dat de opvatting van ‘corruptie is normaal’ een self fulfilling prophesy is. Immers, waarom zou je niet meedoen als het toch ‘normaal’ is?

(klik hieronder op next>> voor het vervolg van dit blog)


Het is dus principe mogelijk dat veel mensen een bepaalde waarde delen, maar dat dit zich niet vertaalt in het aanvaarde beeld van gedeelde normen en waarden, in de cultuur van een land. Ik vermoed dat dit bij ons het geval is met waarden die over geestelijke ontwikkeling gaan. Ik beweer dus eigenlijk dat er veel meer draagvlak is voor 'spirituele waarden' als maatschappelijke waarden, dan je zou afleiden van de aandacht ervoor in bladen, op t.v. etc.

In onze cultuur wordt het nastreven van geestelijke doelen als iets strikt persoonlijks gezien. Geestelijke doelen zijn het domein van religie of filosofie en voor sommigen spiritualiteit. Deze domeinen zijn te zweverig en te ‘persoonlijk’ om er een maatschappelijke programma op te baseren. Liever geen zweverij in de politiek! Laten we het hebben over inkomensplaatjes of veiligheid. Door het ontbreken van dit besef, dat wil zeggen over het belang van geestelijke groei, is er een zingevingvacuüm in onze politiek en samenleving. Onder geestelijke groei schaar ik ook psychologische inzichten.

Dit vacuüm uit zich bijvoorbeeld in een gebrek aan discussie over de psychologische kwaliteiten van leiders. Hoewel velen constateren dat Trump en Baudet narcisten zijn, wordt de schade die aangericht wordt door narcisten in de politiek en in het bedrijfsleven, niet als een maatschappelijk probleem gezien.

Ooit heb ik een aantal gesprekken gevoerd met een coach. Tijdens de gesprekken viel mij zijn belezenheid op. Ik vroeg hem om mij titels te geven waarvan hij dacht dat ze bij mijn zoektocht aan zouden sluiten en één daarvan was, het eerder genoemde ‘The road less traveled’, geschreven door Scott Peck. Ik had er nog nooit van gehoord, maar het blijkt in de VS een klassieker te zijn, voor het eerst verschenen in 1978. De titel deed mij denken aan een ander boek, namelijk ‘Dit land kan zoveel beter’, dat Wouter Bos schreef in 2006. Ik zocht het op en inderdaad citeert Wouter op p. 10-11 het beroemde gedicht van Robert Frost: ‘the road not taken’. Dit gaat als volgt:  

The road not taken

Two roads diverged in a yellow wood,

And sorry I could not travel both

And be one traveler, long I stood

And looked down one as far as I could

To where it bent in the undergrowth;

Then took the other, as just as fair,

And having perhaps the better claim,

Because it was grassy and wanted wear;

Though as for that the passing there

Had worn them really about the same,

And both that morning equally lay

In leaves no step had trodden black.

Oh, I kept the first for another day!

Yet knowing how way leads on to way,

I doubted if I should ever come back.

I shall be telling this with a sigh

Somewhere ages and ages hence:

Two roads diverged in a wood, and I—

I took the one less travelled by,

And that has made all the difference.

(klik hieronder op next>> voor het vervolg van dit blog)


Wouter Bos presenteert dit als een soort sleutelgedicht: het geeft hem het zetje om de politiek in te gaan, na een schijnbaar glanzende carrière bij Shell. Hij geeft dan met name de laatste strofe als onderbouwing van zijn motivatie: ‘I took the [road] less travelled by’. Blijkbaar wil hij aangeven dat hij voor het smalle pad van zijn idealen heeft gekozen, en niet voor het veel bewandelde pad van de carrière.

Het ironische is dat bij nauwkeurig lezen blijkt dat dit helemaal niet de portee van dit gedicht is. Het gedicht gaat namelijk over een wandelaar die eigenlijk nauwelijks verschil ziet tussen twee wegen en op een toch wat opportunistische manier kiest voor het pad dat iets meer om bewandeling ‘vraagt’ (‘It was grassy and wanted wear’). Maar na zijn eigen passage maakt het eigenlijk niet meer zoveel uit, zo klein was het aanvankelijk verschil (Though as for that the passing there/Had worn them really about the same).

De dichter geeft met de laatste strofe aan dat hij aan het eind van zijn levenspad waarschijnlijk wel zijn ‘eigen wijsheid’ bij het maken van die destijds opportunistische keuze benadrukt. Het is dus een zeer relativerend gedicht over het maken van bewuste keuzes. Hoewel Wouter Bos vast vindt dat hij een zware keuze heeft gemaakt, denk ik dat de ironische betekenis van het gedicht onbedoeld goed zijn levenswandel illustreert. Ik ken Wouter nog uit mijn studenten tijd en mijn indruk was en is dat Wouter een zeer ambitieus persoon is. Het verschil tussen een politieke en een commerciële carrière lijkt in zijn geval groter dan het is. Het gaat in beide gevallen om de meerdere eer en glorie van Wouter en de tijdelijke afslag naar de politiek komt nu natuurlijk weer heel mooi van pas in zijn verdere carrière. Ik betwijfel dat er een echte roeping ten grondslag heeft gelegen aan zijn keuzes.

(klik hieronder op next>> voor het vervolg van dit blog)


Het boek van Scott Peck gaat over de spirituele groei van de mens: hoe kunnen wij door zelfinzicht en therapie tot ontplooiing komen? Wat is liefde? Scott Peck onthult dat liefde een bewuste inspanning is om boven jezelf uit te stijgen om de spirituele groei van anderen te stimuleren. Het is het overstijgen van ons eigen egocentrisme en narcisme. Dit zijn woorden die waarschijnlijk voor (ex) politici weinig betekenen.

Ik vind dat geestelijke groei en zingeving uit het strikt persoonlijke domein zouden moeten worden gehaald en onderdeel zouden moeten worden van een maatschappelijke bewustzijn. Dat klinkt misschien onrealistisch, maar er zijn voorbeelden van andere thema's die aanvankelijk een persoonlijke aangelegenheid waren, maar die zich langzaamaan tot maatschappelijk vraagstuk hebben ontwikkeld.

Neem economische armoede. Voor de 19e werd armoede min of meer gezien als een natuurverschijnsel en was 'inkomensverdeling' een onbekend begrip. In de 19e eeuw, op het hoogtepunt van het kapitalisme, waren de arbeids- en woonomstandigheden beroerd en de alcoholconsumptie was hoog. Langzaamaan ontstond er een verantwoordelijkheidsbesef om tot een gelijkmatiger inkomensverdeling te komen en een betere huisvesting. Uiteindelijk bleek dit voordelig voor iedereen.

Hetzelfde groeiend besef kan ontstaan voor een betere verdeling op het gebied van geestelijke rijkdom. Ik verheug mij erop om meer verhalen te lezen over de verrijking van 'gewone' mensen door het overwinnen van problemen, en wat minder over succesvolle ondernemers van 25.

Laatst aangepast op
  • Gast
    Liesbeth menken vrijdag, 06 september 2019

    Heel mooi Egbert, mooi gedicht en mooie definitie van liefde door Scott!

  • Gast
    karli frigge dinsdag, 13 augustus 2019

    Hallo Evert, Je verhaal is veel te lang om te reageren. Terwijl ik lees denk ik regelmatig: 'nee, dit kan anders' maar dan komt alweer de volgende zin. Zo vergaat me de lust. Maar misschien is de volgende man (van internet) een gesprekspartner voor je?
    'Roy Dings is promovendus Cognitiefilosofie aan de Radboud Universiteit. Hij houdt zich bezig met de filosofie van psychiatrie en psychologie. Hierbinnen doet hij vooral onderzoek naar het ‘zelf’. Hoe ervaren wij onszelf, waarom kan ons zelfbeeld soms problematisch zijn en welke rol spelen emoties en zelfbedrog hierbij?'

  • Gast
    Robert maandag, 12 augustus 2019

    Mooi verhaal, Egbert. Het lijkt me leuk on hoer binnenkort over door te praten.

    Ik heb wel enkele kanttekeningen, waarvan ik er één hier zal noemen: Mbt je stelling over de geestelijke versus materiële rijkdom vind ik dat je iets te weinig rekening houdt met de piramide van Maslow...

    Robert

  • Gast
    Kees de Waal vrijdag, 09 augustus 2019

    Ik vind het een inspirerend verhaal.
    Trouwens in deze neoliberale tijd ( sinds 1980) speelt kapitalisme helaas nog een te grote rol.

Laat uw reactie achter

Gast
Gast vrijdag, 20 november 2026