Ja, ook ik ben een ploeteraar op het slagveld der liefde en bij sommige ervaringen of inzichten heb ik wel eens gedacht: waarom is me dat nooit verteld? Waarom is mij nooit uitgelegd wat liefde is en hoe relaties werken? Had me dat niet een hoop gepuzzel en verwarring en verdriet bespaard? Wat je als puber en adolescent weet over liefde, is wat je bijeen scharrelt aan de hand van boeken, films en popmuziek. Niet echt betrouwbare bronnen.

Je kunt je natuurlijk afvragen of voorlichting überhaupt zin heeft. Oefening is de beste leermeester, zeker in de liefde. Maar toch… Ik denk dat het soms best handig is als je woorden krijgt aangereikt voor ervaringen. De inhoud van je ervaringen is nou eenmaal beter te hanteren als je er een vorm voor hebt. En wat zijn woorden anders dan een vorm voor ervaringen en ideeën?

Natuurlijk zou je het geen 'liefdesvoorlichting' moeten noemen. Dat is net zo dom als managers in het bedrijfsleven voorlichten over emotionele ontwikkeling en je noemt dat ‘emotionele voorlichting’. Dat noem je ‘leiderschapscoaching’. Die term gaat er in als koek, maar het blijft emotionele voorlichting. Dus je noemt liefdesvoorlichting iets wat de doelgroep zou willen zijn of hebben. Bijvoorbeeld 'sex-appeal-boosting'. Vervolgens vertel je gewoon het verhaal dat je kwijt wilt. En dat is: begeerlijk zijn voor anderen, is uiteindelijk niet de kern.

Net als bij andere belangrijke begrippen, verandert het idee van liefde naarmate je bewuster wordt en je meer van jezelf en anderen begrijpt. Een eerste verwarrende boodschap die je overal tegenkomt is dat liefde vooral een gevoel zou moeten zijn. Een gevoel dat door één speciale persoon wordt opgewekt. Vlinders in je buik, verliefdheid. Een van de lessen die ik mezelf als jongere had willen vertellen is dat verliefdheid niets te maken heeft met liefde, wat alle films, boeken en romantici je ook willen wijsmaken. Verliefdheid is in veel opzichten de anti these van liefde. In feite is verliefdheid een projectie van je verlangens op een ander. Het heeft meestal weinig met de persoon van de ander te maken en staat een reëel beeld van hem of haar in de weg. Liefde daarentegen is juist op zoek naar de ander. Liefde is niet geobsedeerd met de eigen behoeften. Verliefdheid zegt vooral veel over je eigen illusies.

Scott Peck, een Amerikaanse psycholoog schreef daarover:

‘In sommige opzichten (maar zeker niet in alle) is verliefd worden een vorm van regressie. Het versmelten met de geliefde persoon geeft reminiscenties [herinneringen] aan de babytijd, toen de eigen identiteit samensmolt met die van de moeder. Ook ervaren we weer iets van het gevoel van almacht , dat wij in onze kinderjaren verloren hadden’

(Scott Peck: 'De andere weg', vertaling van ‘The road less travelled')

Dat er mensen, mannen en vrouwen, zijn die na hun 30e nog steeds op zoek zijn naar de man/vrouw ‘waar zij verliefd op kunnen worden’ vind ik treurig. Ze zijn volgens mij slachtoffer van hun eigen egocentrisme, enthousiast ondersteund door reclame, Hollywood en andere sprookjesmakers.

Ook afhankelijkheid, ‘nodig hebben’ heeft weinig met liefde te maken. Relaties die gebaseerd zijn op het principe van elkaar nodig hebben, zijn in feite gebaseerd op ruilen. Je ruilt onderling behoeftes uit. Dit is economie. In elke relatie zitten ruilelementen en dat is prima, maar liefde is het niet. Liefde heeft te maken met geven, zonder terug te verwachten. Relaties die op ruil gebaseerd zijn, zijn stabiel, maar stilstaand. Je kunt ze vergelijken met twee fietsers die naast elkaar stilstaan en elkaar in evenwicht houden door de handen op elkaars schouder te leggen. Er is een evenwicht, een evenwicht dat zonder de relatie niet zou bestaan, maar tegelijkertijd verhindert het evenwicht de beweging van de afzonderlijke fietser. Een belangrijke les die mij geholpen zou hebben, is dat je sympathie, aandacht en liefde (om die reden) ook niet hoeft te verdienen. Als ik dat eerder had kunnen begrijpen, dan had ik ook begrepen dat afhankelijkheid nooit een basis voor een liefdesrelatie kan zijn.

Hebben gevoelens dan helemaal geen plek in de liefde en in relaties? Waar is de romantiek? Natuurlijk wel. Relaties tussen mensen zijn geen rationele keuzes, ze zijn gebaseerd op gevoelens. Maar naarmate je meer zelf inzicht verwerft, veranderen ook je gevoelens en vooral ook de houding ten opzichte van je gevoelens. Je gevoelens krijgen een andere waarde. Soms zegt een gevoel iets over wat iemand voor je betekent, soms zegt een gevoel meer over jezelf. Je verbindt daardoor ook andere consequenties aan gevoelens. Dit uitsorteren van de betekenis van gevoelens, zijn de echte liefdeslessen. Als je daarop studeert, wordt je een manager van je gevoel. Manager niet in de zin van ‘aansturen’, maar van zin van faciliteren, soms ruimte gevend en soms beperkend.

Liefde is, door management van je gevoel, een ander helpen leren fietsen. Je kunt iemand alleen helpen bij het leren fietsen door de ander werkelijk te zien. En je kunt alleen een ander zien als je je eigen onbewuste afhankelijkheden onder ogen hebt gezien, je eigen egocentriciteit. Dan kun je op eigen kracht in balans zijn en heb je niet een ander nodig om niet om te vallen. Een relatie gebaseerd op liefde zijn twee mensen die als twee fietsers samen bewegen vanuit hun eigen balans. De balans ontstaat door de beweging die zij zelf in stand houden. Het kunnen zien van een persoon, met zijn/haar vragen, behoeften en mogelijkheden, dat is volgens mij het geschenk van de liefde.