Egbertale

Over zingeving en waarachtigheid

  • Home
    Home Hier kunnen alle blogberichten op de hele site gevonden worden.
  • Tags
    Tags Toont een lijst met tags die in de blog gebruikt zijn.
  • Inloggen
    Login Inlogformulier

Van egocentrisch naar egoïstisch

op
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 41415
  • Afdrukken

Pagina 1 van 3

Als ik een inzicht moest benoemen dat mijzelf het meest heeft veranderd, dan is dat een inzicht over egocentrisme. Ik zal proberen uit te leggen wat egocentrisch voor mij betekent, en waarom ik het zo belangrijk vind.

Egocentrisch betekent letterlijk het ego in het midden, of alles rondom het ego gegroepeerd. Veel mensen gebruiken het als een afkeurende term voor gedrag dat geen rekening houdt met anderen. Vaak wordt het als een synoniem of zelfs overtreffende trap van egoïstisch gebruikt.

Mijn omschrijving van een egocentrisch persoon is: een egocentrisch persoon bekijkt de wereld uitsluitend door de bril van zijn behoeften. Hij (of zij) doet dat bovendien onbewust. (Ik gebruik de hij-vorm, maar vrouwen zijn net zo (vaak) egocentrisch als mannen). Omdat de eigen behoeften bij de egocentrische mens centraal staan, valt er veel buiten zijn blikveld. Alles wat geen verband heeft met de behoeften van de egocentrische mens, wordt niet of nauwelijks waargenomen.

Misschien ken je de situatie dat je met iemand staat te praten op een borrel, en opeens ziet diegene iemand die in zijn ogen belangrijker is en je wordt bij toverslag onzichtbaar. Je valt opeens buiten zijn blikveld. Of iemand geeft je het gevoel dat je alleen interessant bent zolang je bruikbaar bent, bijvoorbeeld als potentiële klant. Soms voel ik me tijdens een gesprek in een bepaalde rol geduwd, bijvoorbeeld van concurrent of wereldvreemde wetenschapper. Dat is een aanwijzing dat mijn gesprekspartner egocentrische trekjes heeft. Maar vaak is iemand zich er helemaal niet van bewust dat hij zich zo gedraagt.

Egocentrisme, zoals ik het opvat, is een gebrek aan bewustzijn. Een egocentrisch persoon kan niets zien dat buiten zijn behoeften ligt, maar weet dat niet. Anders gesteld: iemand die bewust voorrang geeft aan zijn eigen behoeften, is niet egocentrisch, hooguit egoïstisch.

Het is niet prettig als iemand je het gevoel geeft dat je gebruikt wordt, of je in een bepaalde rol duwt. Maar het aanspreken van anderen op egocentrisch gedrag heeft vaak nauwelijks zin.

Ten eerste begrijpt de aangesprokene niet waar je het over hebt, want het is een blinde vlek. Een blinde vlek veroorzaakt een vertekening van een wereldbeeld. Die vertekening is voor hem zelf onzichtbaar, maar voor anderen wel merkbaar,  juist in de relatie met hem. 

Ten tweede zal deze persoon dit bijna altijd als fundamentele kritiek op zijn hele wezen ervaren en onmiddellijk in de verdediging (of erger: aanval) schieten.  

Het heeft dus vaak weinig zin om iemand te wijzen op egocentrisch gedrag, maar toch kan egocentrisme kan als begrip heel krachtig zijn in het verklaren van conflicten en gedrag. We moeten dan wel proberen de morele, veroordelende lading achterwege te laten. Egocentrisme is dan benaming voor een patroon waarbij afhankelijkheid en blinde vlekken een belangrijke rol spelen. En niet een label voor afkeurenswaardig gedrag. Bijvoorbeeld de uitspraak: ‘ik was vroeger egocentrischer dan nu’, zou dan een neutrale constatering zijn, vergelijkbaar met ‘ik kon vroeger beter hardlopen dan nu’. Het is dan een feit, niet meer of minder.

De diepere oorzaak van egocentrisme ... (klik op next voor vervolg)




Laatst aangepast op
Getagged in: Egocentrisme
  • Gast
    Dj van Zanten donderdag, 14 december 2017

    Wat ik mis is de vraag naar de oorzaak van egocentrisme. Want als je dat weet kun je werken aan het voorkomen ervan.

  • Egbert Oldenboom
    Egbert Oldenboom dinsdag, 09 januari 2018

    Ik denk dat egocentrisme een natuurlijke staat is van kinderen, kinderen zijn immers afhankelijk van hun sociale omgeving. Naar mate je ouder wordt, zou je minder egocentrisch moeten worden. Mensen die als volwassenen nog egocentrisch zijn, missen dus een deel van een natuurlijke psychologische ontwikkeling.

  • Gast
    F. dinsdag, 09 januari 2018

    Een eenvoudige regel om om te gaan met mensen die moeilijk in de omgang zijn, is beseffen dat dit persoon ernaar streeft zijn superioriteit te bevestigen; en je moet hem vanuit dat gezichtspunt behandelen. - Alfred Adler. Met voldoende inbeeldingsvermogen, dus 'jezelf plaatsen in het persoon' zal het lukken zijn aandacht te trekken en vanuit daar te handelen en te wijzen op zijn denkfouten.

  • Gast
    T. Huisman zondag, 21 mei 2017

    Anderen kunnen er wel last van hebben. Van dat het buiten hun blikveld speelt. Ervan bewustmaken. :p Egoisme is een drift om te overleven. Het is het instinct. Als het maar niet ten koste van anderen gaat. Als die dominante trekken algemene belangen vertegenwoordigen van de omringende wereld. Wat buiten hun blikveld omgaat.

  • Gast
    karli frigge maandag, 17 oktober 2016

    Geweldige tekst Egbert! En ook; het is zo'n enorm onderwerp, maar je schrikt er niet voor terug.

  • Gast
    Marian ka maandag, 19 augustus 2013

    Jammer dat u egoïsme cq egoïst niet definieert.
    Dan had ik uw slotregel misschien begrepen.
    Met vriendelijke groet,
    Marianka

  • Egbert Oldenboom
    Egbert Oldenboom maandag, 19 augustus 2013

    Hallo Marianka,
    Ik dacht toch wel: een egoist is iemand die zijn belangen bewust nastreeft. Sommigen zouden zeggen ten koste van anderen maar dat laat ik hier in het midden.

  • Egbert Oldenboom
    Egbert Oldenboom donderdag, 08 augustus 2013

    Ik ben geen kenner van het Boeddhisme, maar wat je schrijft herken ik wel. En ik kan er eigenlijk niet heel veel mee. Ik denk namelijk dat het niet zo is dat je behoeften een bodemloze put zijn die alleen door onthechting zijn te bestrijden, wat de boeddha ook geopenbaard moge hebben. Ik denk dat als je jezelf leert kennen, je angsten en behoeften, dat je behoeften intrinsiek veranderen, van kwaliteit, en je perceptie van afhankelijkheid eveneens. Dat is persoonlijke groei wat mij betreft. Dat is tenminste mijn persoonlijke ervaring. (Een bron van kennis die de boeddha overigens van harte aanbeveelt :D). Wat dat betreft geloof ik dus meer in de westerse psychologie dan in de oosterse filosofie.

  • Gast
    Eva donderdag, 08 augustus 2013

    Het ik of ego heeft in de Westerse psychologie een andere betekenis dan in de Oosterse (Boeddhistische) visie. De Westerse visie op egoisme of egocentrisme gaat m.i. over het bewust c.q. onbewust zoeken naar de bevrediging van de eigen behoeften, het gaat over gehechtheid en hechting en is een mentaal proces: ons zelfgeconstrueerde 'ik' denkt bijv. een grotere auto, een mooiere vrouw, een betere baan, meer liefde nodig te hebben. Onze behoeften veranderen echter continu, net als onze gedachten. Altijd komt er wel een moment waarop na de vervulling van een van onze behoeften zich weer een andere behoefte aandient. Nooit is het genoeg, en het leidt altijd tot gevoelens van tekort. Wie is echter die 'ik' die ons voorhoudt waar we behoefte aan hebben? Het zijn maar gedachten over wat we menen nodig te hebben. Hoewel een egoist zich misschien bewust is van zijn behoeften, het blijven behoeften die zijn voortgekomen uit mentale activiteiten, zij zijn tijdelijk en pijnlijk aangezien het nooit genoeg is. In hoeverre is er dan sprake van persoonlijke groei? Groei gaat immers niet om tekorten en het willen hebben? Behoeften hoeven niet slecht te zijn, ik zou ze dan liever verlangens willen noemen. Een behoefte vraagt om bevrediging, gaat over hebben en krijgen, gaat over verslaving en afhankelijkheid.
    In de Oosterse visie wordt onderkend, net als Sam Harris doet, dat het ego maar een bedacht construct is, een bouwsel van gedachten en ervaringen in wisselwerking met onze omgeving. Het ego is niet wie wij zijn. Tussen al onze gedachten zitten momenten van gedachtenloosheid, wij hebben bovendien allerlei fysieke ervaringen waar we ons niet bewust van zijn (zoals onze ademhaling of peristaltiek).
    In de Boeddhistische visie gaat het juist niet om het nastreven van de bevrediging van onze behoeften, maar om het loslaten van die behoeften en het leven in verlangen. Het gaat niet om het hebben maar om het zijn. Het gaat om het verlies van het ego, het loslaten van onze oude, bepalende persoonlijkheidsstructuren die we hebben over onszelf.
    Persoonlijke groei gaat voor mij trouwens om het om leren gaan met wat het leven onherroepelijk inhoudt: het ervaren van de tijdelijkheid van alles, het bewust zijn van ons constant veranderende zelf (ego), en het ervaren van pijn. Denk ik...

    Antwoord Annuleer
  • Gast
    Annet maandag, 05 augustus 2013

    Hier ga ik een avondje met Peter over filosoferen :). Ben benieuwd wat jij, rakend aan dit onderwerp, vindt van vrije wil en bewustzijn Egbert: http://www.facebook.com/l.php?u=http%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DpCofmZlC72g%26feature%3Dyoutube_gdata_player&h=oAQFEdcB_&s=1

    Antwoord Annuleer
  • Gast
    Egbert Oldenboom zaterdag, 10 augustus 2013

    Hoi Annet, ik heb net 10 minuten naar het fragment gekeken, sorry ik houd het niet langer uit. ik erger me nogal aan deze meneer. Hij is in mijn ogen een reductionist pur sang, ik bedoel dat hij met natuurkundige beginselen (oorzaak en gevolg) psychische verschijnselen probeert te verklaren. Dat kan niet, het is net alsof je leven (biologie) probeert te verklaren vanuit de natuurkunde. Op moleculair niveau is iemand van 50 totaal verschillend van dezelfde persoon van 20 , maar biologisch is er continuïteit. Dat is op fysisch niveau niet te verklaren, want een dood object wordt juist bepaald door zijn moleculen. Met andere woorden: op biologisch niveau gelden er ander wetten, dan op natuurkundig niveau, dat is waarom biologie een aparte wetenschap is. Het zelfde geldt, maar dan nog sterker, op psychisch niveau. Dat argument (alle gevolgen hebben een oorzaak) tegen het bestaan van vrije wil is trouwens volgens mij ook al heel oud.

Laat uw reactie achter

Gast
Gast vrijdag, 20 november 2026