Egbertale

Over zingeving en waarachtigheid

  • Home
    Home Hier kunnen alle blogberichten op de hele site gevonden worden.
  • Tags
    Tags Toont een lijst met tags die in de blog gebruikt zijn.
  • Inloggen
    Login Inlogformulier

De bevrijdende verbeelding - over Etty Hillesum, Het Werk 3 - Kaasbon

op
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 6964
  • Afdrukken

Pagina 3 van 4

Niet elke zin biedt een vergezicht, soms lijkt ze in kringetjes te draaien, of zijn haar gedachten wat duister voor mij. Toch kan ik het niet laten iets van een rode draad te zien. Net zoals ze zich eerder leek te verzoenen met de wisselingen van haar eigen gemoed, zo verzoent ze zich in deze periode met het feit dat de vriendschap met S. toppen en dalen kent. Er openbaren zich als het ware steeds nieuwe schakeringen in hun vriendschap:

‘toen me (…) plotseling in het bewustzijn drong dat het niet altijd vloed kan zijn in een vriendschap en dat men ook de tijden van eb moet aanvaarden en wel als iets positiefs en vruchtbaars, toen ging opeens ook weer het leven met rustiger golfslag door me heen.’ (pag. 210)

Waar ze ook steeds zekerder over lijkt te worden, is de ‘realiteit van het niet-materiële’. Het ontastbare kan wat Etty betreft reëler, echter zijn dan het tastbare. Een dichtregel van Rilke is even reëel als een kaasbon schrijft ze (pag. 194). Ze bekent zich als het ware steeds meer tot de wereld van de geest boven die van de materie. Onder het ontastbare valt de Jungiaanse psychologie, de poëzie, maar zeker ook God. De invloed van S. is hier overduidelijk, met zijn afkeer van het materialistische denken. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een passage over Rilke. Etty haalt een Freudiaanse studie over Rilke aan, waarin tot haar ongenoegen geconcludeerd wordt dat hij homo-erotisch was. Volgens haar ‘verklaart’ dat helemaal niets: ‘daarmee is hij toch niet benaderd?’ S. antwoordt daarop

Het is natuurlijk een gevolg van de eigen onbevredigdheid van de materialistische en rationele houding. Die probeert alles net zo te materialiseren, om het eigen bestaan te rechtvaardigen. Alles wordt ‘ontschept’; alles wordt gematerialiseerd en al het scheppende wordt op de materialistische noemer teruggevoerd. Er vindt een ontnuchtering en een diskwalificatie van de dichter plaats. Zij willen zulke mensen als Rilke diskwalificeren omdat hij eenvoudigweg niet in hun wereldbeeld past.

(pag. 205, vertaling uit het Duits door Els Ritzema, Etty Hillesum Centrum)

S. geeft hier kritiek op wat filosofen aanduiden als reductionisme. Reductionisme is een manier van denken die alle verschijnselen verklaart vanuit ‘lagere’ biologische of natuurkundige principes. Wetenschap is van nature reducerend: het probeert complexe verschijnselen te verklaren uit eenvoudiger principes. Zo wordt de evolutie en biologische diversiteit verklaard uit het principe van natuurlijke selectie: het overleven van de best aangepaste diersoorten. Een ander, meer omstreden voorbeeld is om alle menselijke strevingen te ‘reduceren’ tot biologische behoeften.

In de bovengenoemde studie over Rilke werd dus blijkbaar zijn poëzie verklaard uit zijn seksuele oriëntatie. Het materialistische denken is reducerend, het spirituele en dichterlijke denken is scheppend, aldus S.

Etty’s ongenoegen richt zich dus op het analytische, het ‘ontscheppende’ denken dat zo vaak realistisch wordt genoemd. Realisten zeggen dat ‘kaasbonnen’ echt zijn en daarom belangrijker dan gedichten. Etty neemt hierin een ander standpunt in, namelijk dat dichtregels net zo echt zijn als kaasbonnen.




Laatst aangepast op
Getagged in: Etty Hillesum

Laat uw reactie achter

Gast
Gast zaterdag, 21 november 2026