De bevrijdende verbeelding - over Etty Hillesum, Het Werk 3 - Paradox
Het verlangen van Etty naar ‘zich bekennen tot’, om een standpunt in te nemen, komt tot uiting in haar afkeer van het woord ‘eigenlijk’, dat een slag om de arm houdt. Zeg niet ‘eigenlijk ben ik wel religieus’, maar ‘ik ben religieus’, aldus Etty. ‘Men moet de moed hebben om uit te spreken wat men gelooft’ (pag. 235). Zo formuleert ze stukje bij beetje een belijdenis, een getuigenis van haar spirituele opvattingen, waaronder ook haar religieuze. Juist op dat vlak botst ze met haar broer Jaap, die haar met zijn scepsis regelmatig de maat neemt. Hij schreef haar ooit: Cogito, ergo sum. Credis ergo no es (ik denk dus ik ben, jij gelooft dus je bent niet, pag. 149). Maar in de ogen van Etty leeft hij zo zonder doel en richting.
Gezien haar beleden voorkeur voor het ontastbare is het niet verrassend dat het scheppende van de poëzie voor Etty uiteindelijk uitstijgt boven het analytische denken van de psychologie (pag. 196):
‘En dit vind ik interessant te constateren, dat het analyseren en piekeren waar die onlust vandaan komt me veel beroerder maakt, maar dat een plotseling dichterlijk beeld: de wijde veilige schoot van de nacht, waaruit ik geboren word, tegenstribbelend en wel, in de dag, me bevrijdt’
In het eerste citaat beschreef Etty hoe hechting aan voorstellingen en beelden ons belemmert de ander echt waar te nemen. Tegelijkertijd zijn de beelden die bovenstaande poëtische woorden bij Etty oproepen, blijkbaar bevrijdend. Zou dat de paradox van onze verbeeldingskracht zijn, dat het zowel beperkend als bevrijdend werkt?
Het Etty Hillesum centrum in Deventer organiseert jaarlijks een leeskring waarin de complete dagboeken en brieven van Etty Hillesum, die gepubliceerd zijn als ‘Het Werk’, gezamenlijk worden gelezen. Dit gebeurt in 9 maandelijkse sessies waarin telkens 80 pagina’s aan de orde komen. Dit is de reflectie op bladzijde 160 - 240.

Intersant, goede analyse!